Hit The Road
Filmin incelemesine geçmeden önce birkaç bir şeyden bahsedelim. VEDA kelimesi denince aklınıza ilk ne geliyor ya da ne hissediyorsunuz? Veda, Arapça kökenli bir kelimedir. Emaneten bırakma, Allah’a ısmarlama, esenleşme ve barış içinde olma anlamlarını taşır. Bu anlamların çok daha ötesinde derinliğe sahip bir kelimedir kendileri. İşte bu derinliği bu filmde fazlasıyla hissedeceğiz.
Film İran’da geçmektedir. Bir yol filmi özelliği taşısa da bilinen diğer yol filmlerine pek benzemiyor. Çünkü burada bir VEDA var. Bu VEDA hikâyesi bir arabanın içinde geçiyor. Toplamda 5 kişilik bir aile ve bu aile, büyük oğullarını başka bir ülkeye kaçması için her şeylerini satıp yola çıkmış. Anne sevgisi, bir evladın ailesine istemsiz ve mecburi vedası, kaybolan umutlar ve toprağa gömülmek zorunda kaldıkları hayalleri… Film oldukça derin hisler barındırıyor. Haydi incelememize başlayalım.
Filmin merkezindeki karakterimiz büyük oğlan. Bu genç delikanlı, sebebini film boyunca öğrenemediğimiz bir sebepten dolayı başka bir ülkeye gidiyor. Bu gidişi kabullenmiş olsa da film boyunca çok derin bir üzüntü içinde olduğunu görebiliyoruz. Sonuçta kendisini gideceği yerde ne bekliyor bilmiyor ve belki de gittiği yerde hayatta bile kalamayabilir çünkü legal olmayan yöntemlerle gidiyor. Kendimi çok özdeşleştirdiğim bir karakter bu büyük oğlan. Yani aslında hepimiz başka yerlerde ya da başka coğrafyalarda daha iyi şeylerin bizi beklediğini düşünüyoruz. İçinde bulunduğumuz yer neresi olursa olsun her daim başka yerlerin hayalini kurarız. Bu hayal bize iyi mi geliyor yoksa bizi içinden çıkamayacağımız bir dehlize mi sürüklüyor, orası muallak.
Filmde ilgimi en çok çeken şeylerden birisi de karakterlerin ismini asla duymuyoruz. Annenin ismi ne ya da babanın ismi ne diye merak etseniz bu soruların bir cevabı yok. Bu tercih çok bilinçli bir yönetmen tercihi aslında. Bu tercihle karakterler birer arketipe dönüşüyor. Yani o filmdeki her bir birey ve o bireyin hissettikleri bizlerin ta kendisi. Size şu kritik soruyu sorayım: “Yönetmen bu tercihle onlarla daha yakın bir bağ kurmamızı mı sağlıyor, yoksa aramızdaki mesafeyi mi artırıyor?”
Şimdi gelelim detaylı karakter okumasına. İlk karakterimiz ailenin en küçüğü olan küçük kardeş. Bu karakterle başlamamın önemli bir sebebi var çünkü bu çocuk filmin en kilit karakteri. Ailenin şu an ne yaptığını bilmiyor. Abisini son kez gördüğünün falan farkında değil. Onun üzülmemesi için ona türlü yalanlar söylemişler. Annesi çok etkileneceği için bu yolu bulmuş. Bu minik karakter film boyunca hiperaktif, meraklı, çok konuşan ve zeki bir izlenim çizer. Ailenin yaşayacağı derin travmadan habersiz, devam eden hayatın en büyük metaforu gibi ailesinin yanı başında duruyor. Filmde sürekli gördüğü güzellikler karşısında yaratana secde etmesi de filmin inanılmaz ince noktası bence. Filmde her secde ettiğinde ailesi çocuğa kızar. Neden üstünü toprağa sürüyorsun diye kızarlar ama o her şeye rağmen şükreder ve bu şükrünü secdesiyle sunar. Filmdeki diğer bütün karakterler ise bir defaya mahsus bile şükretme zahmetine girmez çünkü onlara göre yaşananların şükredilmesi gereken bir tarafı yoktur. İşte minik bir karakterin bizlere, daha doğrusu tüm insanlığa en büyük öğretisi bence bu: şükretmek. Diğer pek çok dinde de kabulleniş ve şükür ritüeli çok önemli. Bu ritüeli yapmayarak kadere olan isyanlarını apaçık şekilde ifade ediyor karakterlerimiz.
Diğer bir karakterimiz ise anne karakteridir. Dikkat ederseniz bu karakterlerin hiçbirinin bir ismi yok. Anne, klasik ve olması gereken bir anne figürü çiziyor; bence en azından benim açımdan bu şekilde. Oğlunu ve anladığımız kadarıyla ilk evladını bir bilinmezliğe sürüklemek onu kahrediyor. Her geçen sahnede anne oğluna şakalar yapıyor, onunla konuşmak istiyor çünkü içten içe biliyor ki son dakikaları birlikte geçirdikleri. Bu gerçek izleyenlerin de canını çok sıkıyor ama gerçeklerin en büyük özelliği can sıkıcı olmaları değil mi zaten? Hatta bir sahnede anne, oğlu arabadan başını çıkarmış bir şekilde müzik dinlerken onun saçından bir parça koparmak istiyor. Oğlu bunun farkına vardıktan sonra annesine çıkışıyor. Bu sahneyi izlerken ikisine de kızamıyoruz çünkü ortada çok büyük bir acı var ve her ikisi de bu acının ağırlığı altında çaresiz.
Gelelim baba karakterine. Ayağı alçıda olan bu adam, evladı ve ailesi için bir hayal kırıklığı. Bu hayal kırıklığı olma durumundan kendisi de haberdar. Sürekli ne derse desin bir geçerliliği yok. Yani görünmez olmuştur adeta ailesi için. Filmin başlarında araba konusunda ailesinden farklı bir görüş atıyor ve haklı çıkıyor. Bu haklı çıkış bile ailesinin gözünde bir değer ifade etmiyor. Yani baba karakteri silikleşmiş ve zamanla bu silik karakteri benimsemiş. Tabii bir insanın silik olması duygusuz olduğu anlamına gelmez. O da oğlunun gidişine çok üzülüyor, hatta oğluyla bir su kenarında sohbet ederken oğluna diyor ki: “Asla bir böceği öldürme çünkü onun da bir ailesi var.” Yani evladına o da çok düşkün, o da bu VEDA’yı kolay kolay aşamayacak.
Bütün aileyi anlattık, sırada filmin odağındaki karaktere geçelim; yani yurt dışına kaçacak olan büyük oğlana. Annesine ve ailesine çok düşkün olan bu genç, hayatında ilk defa bu denli zor bir vedanın içerisinde kendini buluyor. Normal olarak ne yapacağını bilemiyor ve bazen annesine, bazen diğer aile üyelerine patlayabiliyor. Özellikle annesi ile olan tartışmalarında dikkat ettim; gerçekten annesine bunları demek istemiyor ama bir şekilde kendini bu durumun içerisinde buluyor. Belki de ailesine duyacağı özlemi dindirmek için onlara böyle davranıyordur çünkü eğer onlarla olan bağını böyle zedelerse ileride daha az üzülecektir. Daha önce de dediğim gibi bu karakterde kendimi buldum diyebilirim. Özellikle umut, hayal kırıklığı, acı gibi duyguları yaşayış biçimi ve bunlara yüklediği trajik anlamlar onunla çok kolay bağ kurmama yardımcı oldu. Bir de bu karakterin yaşadığı acının ne kadar ağır olduğunu yine İran’dan çıkan Kiraz’ın Tadı filminde geçen şu replikle daha iyi anlayabiliriz: “Acımı anlayabilirsiniz, hatta benim için üzülebilirsiniz ama hissettiklerimi hissedemezsiniz.” Buradan da anlayacağımız gibi hislerin empatisi olmaz çünkü hisler derin bir yaşanmışlık barındırır. Ve bu yaşanmışlık, biraz daha anlamlı kılar acılarımızı; belki de biraz daha anlaşılması güç.
Şimdi filmde bir de köpek var. Diğer karakterlerin isimlerini hiçbir şekilde bilmiyoruz dedik ama bu köpeğin ismini biliyoruz. Lessy adındaki bu köpek aile ile birlikte bu yolculuğun önemli parçalarından birisidir. Hasta olan bu köpek, ailenin küçük oğlu için çok değerlidir. Annesi ve babası bu köpeği bir yerde bırakıyor ve çocuklarına köpek kayboldu diyecekler; en azından çocuklarının daha az üzüleceğini düşünüyorlar. Baba köpeği bir yerde sandalyenin ayağına bağlıyor ve oradan uzaklaşıyor. Daha sonra bu köpek tekrar geliyor. Ve anne, babaya kızıyor: yine bir işi beceremedin diye, babanın silik karakteri üzerine oynuyor.
Bu köpeğin bence çok önemli bir metaforik anlamı var. Aile dönüş yolundayken, yani oğluna veda ettikten sonra köpeği kaybediyorlar. Bir çölün ortasında bir çukur açarak Lessy’i oraya gömüyorlar. Aslında orada gömdükleri sadece Lessy değil. Onlar evladını, umutlarını, olası bir torunu, mutlu günlerini ve daha birçok şeylerini de gömdüler. Minik karakterimiz, sanılanın aksine, Lessy’i gömdükten sonra dönüş yolunda güzel bir şarkı eşliğinde dans ediyordu. Tamam, büyük bir kayıp yaşadı ama hayat devam ediyordu. İşte küçük bir çocuğun bizlere öğrettiği hayatın en büyük gerçeklerinden birisi: “HAYAT NE OLURSA OLSUN DEVAM EDİYOR, EDECEK VE ETMELİ.” Tam bu noktada filmin ismi olan Yola Devam çok daha anlam kazanıyor. Yolda bir şeyler oldu ama yol hâlâ bitmedi. O yolu yürümek, devam etmek gerekir. Tabii bu dediklerimi söylemek çok kolay ancak hayata gerçek anlamda devam edebilmek, hem de böylesine derin bir VEDA’dan sonra çok zor. Özellikle annede bunu çok daha net görebiliyoruz. Oğlunu kaybetmiş bir şekilde arabayı sürerken bir yandan da şarkıya eşlik edip gülmeye çalışıyor. Sonrasında kendine birkaç tane tokat atıyor, sanki kendisine kızar gibi.
Yaşadığımız mutlu günler, ilerideki olası mutsuz günlerimizde acımızı artıran etmenlerden bir tanesidir. Burada da ailenin yaşadığı acıyı daha da içinden çıkılamaz bir noktaya taşıyan da bence tam olarak bu: bir daha o mutlu günlerin yaşanamama ihtimali. Buradan şunu anlayabiliriz ki bizi mutsuz yapan şeyler sadece yaşadığımız kötü günler ve olaylar değil, aynı zamanda bizim ayaklarımızı yerden kesecek kadar bizi mutlu eden anılarımız. İşte insan olmak, böyle zıtlıkların birbirini kesintisiz olarak besleyebileceği fikriyle yaşamaya mecbur olmak da demek bir noktada.
Değinmek istediğim diğer bir nokta ise aile bağları. Aile kavramının insan için ifade ettikleri, insanoğlunun yaşamını şekillendiren önemli bir husus bence. Hiç ailesi olmayan birisi de vedalardan anlayabilir, hatta vedanın ne kadar trajik bir şey olduğunu bilebilir. Zaten aile dediğimiz şey toplum tarafından bilinenin çok aksine bir şey. Aile, senin yaşaman için sana her türlü desteği veren insan topluluğu değildir bence. Bu kadar basite indirgemek, bir noktada aile dediğimiz olgunun getirecek olduğu sorumluluktan kaçmaktır; bu sorumluluğu görmezden gelmektir. Ki bu sorumluluk görmezden gelindiği noktada pek çok şey de bitiyor.
Aile, nefes alabilmektir. Sana nefes olan insanların varlığıdır aile. Günümüzde aile dediğimiz yapıların birçoğu nefes olmayı bırakın, nefessiz bırakıyor. Sürekli şartlı sevgiler, samimi olmayan duygular, gösteriş ve daha niceleri. Unutmamalıyız ki aile olabilmek için aile olmayı istememiz gerekir. Şu andaki gözlemlerim ise kimsenin bir aile olma talebi yok. Böyle bir talebin oluşmaması çeşitli psikolojik ve sosyolojik temellere dayandırılabilir ama bunların da günün sonunda bir önemi yok.
Günümüz dünyası tam bir tüketim çılgınları sirkine dönmüş durumda. Her gün sayısızca tüketim yapıp duruyoruz. Aslında tüketim yapmakta bir sorun yok; asıl sorun tüketimin bizi getirdiği son nokta. O kadar şey var ki tüketecek, artık bir şeylerin kaybı bizi endişelendirmiyor. Durum böyle olunca da ne kimseyle sarsılmaz bağlar kurabiliyoruz ne de değerli dostluklar. Yani tüketimin basitleşmesi, bizleri de insan olmanın getirdiği derinlikten epey bir uzaklaştırdı. Mesela artık VEDA kavramı bile, bizler kabul etmesek de, içi boşalmış durumda. Birilerine VEDA edebilecek kadar anlam yüklemek artık söz konusu bile değil. İşte tüm bu dediklerimin ışığında bu film çok daha değerli. Aile olmak, birilerine VEDA edebilecek kadar anlam yüklemek ve insan olmak.
“BU DÜNYADAKİ EN KORKUTUCU ŞEY, İNSANIN GİDECEĞİ ZAMAN VEDA EDEBİLECEĞİ KİMSENİN OLMAMASI YA DA YASINI TUTABİLECEĞİ MUTLU GÜNLER YAŞAMAMIŞ OLMASIDIR.”
Düşünceler
Yorumlar yükleniyor...