LEYLA’NIN KARDEŞLERİ
“AİLE dediğimiz kavram tam olarak nedir? Ya da daha doğru tabirle aile her şey midir?”
İnsan dediğimiz canlı, içinde yaşadığı topluma göre şekil alan ve bu aldığı şekli korumaya çalışan bir varlık. Peki şekil almamızı sağlayan şeyler nelerdir? İşte bu sorunun bence en büyük ve iddialı cevaplarından biri ailedir. Aile, bireyin duygu ve düşünce dünyasının oluşumunda çok önemli bir yere sahiptir. Hatta o kadar önemli bir yere sahiptir ki bizler ailemizin bize öğrettiği ya da öğretemediği her şeyin izleriyiz. Bu izler kişilik dediğimiz ya da karakter olarak lanse ettiğimiz durumların ta kendisidir. Peki ailemizin oluşmasında çok büyük bir pay sahibi olduğu bu izleri silmemiz mümkün mü?
Filmimiz İran’da geçiyor. Beş kardeş etrafında şekillenen film aile, fedakarlık ve aşk kavramlarını çok derin bir üslupla ele alıyor. İran’ın boğucu atmosferi, karakterlerin kendileri ile verdikleri bitmek bilmeyen savaşlar ve hiç durmayan zaman, filmin en önemli ögeleri olarak konumlanmış. Kısacası bir ailenin anatomisini tüm çıplaklığıyla gözler önüne seren bir başyapıt niteliğinde bir film.
İlk olarak filmin detaylı analizine geçmeden önce filmin vermek istediği mesajı bir cümleyle vermek istiyorum. Film, ailenin her zaman bir kurtarıcı ya da anne babanın her zaman bizim en büyük kahramanlarımız olamayacağını çok sert bir dille anlatıyor. Aile dediğimiz şeyin bazen bizim en büyük yükümüz olduğunu ve istesek de bu yükten kurtulamayacağımızı anlatıyor. İşte tam bu noktada film bize şunu söylüyor: “KADERİNİ SEV ÇÜNKÜ YAZGI DEĞİŞTİRİLEMEZ ANCAK RENKLENDİRİLEBİLİR.” Ve bu renklendirme işini bu beş kardeş becerebilecek mi, bunu inceleyelim.
Film, filme adını veren ve filmin ilerleyen aşamalarında çok güçlü bir kadın portresi çizen Leyla karakterinin bir masaj merkezinde tedavi olma sekansıyla başlıyor. Leyla dört erkek kardeşin içinde yaşayan tek kız kardeş. Sürekli olarak kardeşlerinin hayatını düzeltmeye çalışan ve onlar için her zaman bir çıkış yolu arayan bir kız kardeş. Ama ortada çok çok ciddi bir problem vardır: “Leyla ailesi yüzünden kendini unutmuş ve kendisine yabancılaşmıştır. Hatta o kadar ileri gitmiş ki ailesi ile uğraşmaktan evlenip yuva bile kuramamış.”
Erkek kardeşlere gelecek olursak hepsi mağlup olmuş karakterler. En acısı da hepsi de mağlubiyetlerinin farkında ve kabul etmişler. İşte tam bu noktada Leyla karakteri, kardeşleri için mücadeleyi bırakmıyor her ne kadar onlar kendileri için çabalamaktan vazgeçse de.
Ali Rıza karakteri erkek kardeşler içerisinde en derin hisleri olan kişidir. Bu karakteri tek kelimeyle anlatacak olursak o da korku olur bence. Çünkü film boyunca hep kaçar ama filmin sonunda kaçma eylemi darmaduman eder. Bir kıza aşıkmış ama evlenememiş, hatta Ali Rıza’yı seven kadın ile Ali Rıza’nın göz göze gelme sahneleri var ki inanılmaz bir sahne. Kadın çocuğuna Ali adını vermiş. Ali Rıza ise bunu duyunca yıkılıyor ama Ali Rıza’nın içinde yıkılacak duvar kalmamıştır. Ali Rıza ve Leyla arasında bir konuşma geçiyor. Ve bu konuşmada Ali Rıza şöyle diyor: “Ben artık mutlu olmaktan bile korkuyorum.” Bu cümleden Ali Rıza’nın içinde aşamadığı bir şeyler olduğunu ve bu şeylerin artık onu bambaşka birisi yaptığını anlayabiliyoruz.
Ailenin en büyük abisine gelelim. Perviz evin en büyüğü, hem abi olarak hem de cüsse olarak çok büyük. Meslek olarak tuvalet temizlikçisi ve babasının evinden yiyecek çalacak kadar yoksulluk çekiyor. Bu kadar yoksul olmasına rağmen bir de sürekli çocuk yapıyor. Filmin ilerleyen aşamalarında anlıyoruz ki Perviz evin en pasif ve ezik figürü. Zaten kilolu da bir adam olduğu için hiçbir şey yapacak ya da tartışmalara girecek enerjiyi kendinde bulamıyor.
Bir diğer erkek kardeş ise Manuçehr karakteridir. Bu karakter ise yasal olmayan yollardan para kazanmaya çalışan birisidir. Şehrin zenginleri ile takılıyor ama işin sonunda İran’ı terk edecek kadar işi batırıyor. Hatta kardeşlerinin tamamını alıp güvenli olmayan bir adamın yanına götürüyor ve kardeşlerine de yasal olmayan bir iş teklifinde bulunuyor. Yani bu karakter çıkış yolu olarak her daim kötü işleri kullanıyor ama özünde kötü biri olmadığını, hatta ailesini ne kadar çok sevdiğini anlıyoruz. Özellikle havaalanında ülkesini bir diğer kardeşi olan Ferhat’ın pasaportu ile terk ederken bu sevgiyi çok daha net görüyoruz. Hatta Ferhat ile pasaport için kavga ediyorlar. Manuçehr daha önceden de Ferhat’ın pasaportunu kullanmış ve Ferhat vermek istemiyor. Ama havaalanında abisine veda ederken ağladığını görüyoruz Ferhat’ın. Yani ne kadar çıkmazın içinde dahi olsalar birbirlerini izahı yapılamayacak bir bağ ile bağlılar.
Ailenin en küçük çocuğu ise Ferhat’tır. Ferhat vücut geliştirme ile ilgilenen ve kanı diğer aile fertlerine göre hızlı akan birisidir. Ailenin içinde hakim olan çaresizlik ve kapana kısılmışlık duygusu Ferhat karakterinde de kendini gösteriyor. Hayatının bir döneminde pasaport çıkaran Ferhat bu pasaportu asla kullanamamış. Yani o da en az evin diğer bireyleri kadar kırık.
Filmin karakter analizi kısmının bence en önemli kısmına geldik: Anne ve baba karakterleri. Baba aslında evde çocukları tarafından sevilen ve saygı duyulan bir figürdür. Ama bu saygı, gerçekleri kapatmaktan başka bir görev üstlenmiyor. Film ilerledikçe anlıyoruz ki evdeki tüm evlatların babasıyla bir derdi var. İçinde bulundukları fakirliğin ya da çözülemeyen meselelerin sorumlusunun babaları olduğunu içten içe biliyorlar. Dedim ya, tüm bu olumsuzluklara rağmen babalarını seviyorlar. Anne karakteri ise Leyla için tam bir düğüm noktası. Normalde anne ile kızları arasında özellikle ergenlik dönemlerinde birtakım sorunlar yaşanır. Ancak Leyla bir ergen değildir ve annesi ile aralarında sürekli bir çatışma yaşanır. Konuşmalarından anlıyoruz ki Leyla anne babası için bir yuva kurmamış, resmen kendisini anne babasına adamış. Bu adayışın karşılığını görmek istiyor ancak bırakın karşılığını, buldukları her fırsatta kızlarını aşağıya çeken bir anne baba figürü izliyoruz. Hatta o kadar ki babasına tokat bile attığı bir sahne var Leyla’nın. Aslında Leyla karakteri evin gerçek anne ve babası. Evin içerisinde anne babanın yüklenmesi gereken her şeyi Leyla yüklenmiş ve de anlıyoruz ki artık bu durumdan da çok yorulmuş. Kendisine haksızlık yaptığını düşünüyor çünkü hayatının en güzel yıllarını anne babası için harcamıştı ve sonunda yaptığı onca fedakarlık anlamını yitirmişti.
Filmde bir düğün sahnesi var. Aile akrabaları olan birinin düğününe gidiyor. Bu düğünde baba ciddi miktarda altın takarak toplum içerisinde ve büyük aile içerisinde kaybolan imajını düzeltmeye çalışıyor. Tabii Leyla çocuklarının bu kadar sefalet içinde yaşarken kendisinin bu kadar yüklü miktarda altın takmasına karşı çıkıyor. Leyla da dört kardeşi için bir iş buldu ve bu iş için o altınlar gerekiyordu. Ancak babası imajını evlatlarına tercih ediyor. Alirıza ve Leyla bu konu için çok ciddi bir tartışma yaşasa da sonunda Leyla’nın dediği oluyor. İstediği olmayan babanın eve gelip kendini bir odaya kilitlemesi ve ardından küsmesi ise şimdiye kadar anlattıklarımızı makul bir zemine oturtuyor.
Gelgelelim filmin benim adıma en güzel yerine, yani sonuna. Son sahnede evde bir doğum günü kutlanıyor. Perviz’in kızlarından birisinin doğum günü. Alirıza ise doğum günü işlerine yardım ediyor. Baba ise koltukta oturmuş dışarıyı izleyerek sigarasını içiyor. Daha sonra ise son dumanı da içine çekerek oracıkta ölüyor. Elinde ise hâlâ yanmakta olan bir sigara. Alirıza ise babasındaki garipliği fark edip yanına geliyor. Öldüğünü anladığında elinde hâlâ yanmakta olan sigarayı alıyor ve kendisi içmeye başlıyor. Bir yandan bir kız çocuğunun doğum gününü kutlarken bir yandan da baba vefat ediyor. Yaşam ve ölümün sürekli iç içe olduğuna dair etkileyici bir metafor. İşin en hüzünlü tarafı ise babasının öldüğünü öğrenen Alirıza kalkıp yeğeninin doğum gününde oynamaya devam ediyor, hem de beyaz köpüklerin eşliğinde. Yani hayatın ne kadar acı ve travmatik bir tarafı olsa da her şeye rağmen akmaya devam eden bir tarafı da var.
Bu film, izleyenler için çok derin anlamlar barındıran ve her karakterinde kendimizi bulabileceğimiz bir film. Hayatın içerisinde gizlenmiş ve kimsenin dile getirmediği ya da dile getirmekten korktuğu gerçekleri tokat gibi yüzümüze çarpıyor. Anne ve baba nedir, evlat olmak neyi gerektirir, çocuk anne babasına anne babalık yapar mı, aile içinde yapılan fedakarlıklar neden çoğunlukla karşılığını almaz? Bu ve bunun gibi pek çok soruya cevaplar bulabileceğiniz bir film.
“HER VAZGEÇİŞ ARKASINDA BİNBİR ANLAMI OLAN DERİN BİR FEDAKARLIK BARINDIRIR.”
Düşünceler
Yorumlar yükleniyor...